<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>GR Archives - MasonPride.org</title>
	<atom:link href="https://masonpride.org/category/gr/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://masonpride.org/category/gr/</link>
	<description></description>
	<lastBuildDate>Tue, 08 Apr 2025 18:46:28 +0000</lastBuildDate>
	<language>en-US</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=6.7.2</generator>

<image>
	<url>https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/cropped-masonpride-logo-512-x-512-32x32.jpg</url>
	<title>GR Archives - MasonPride.org</title>
	<link>https://masonpride.org/category/gr/</link>
	<width>32</width>
	<height>32</height>
</image> 
	<item>
		<title>Ο Πνευματικός και ο Απαίδευτος Τέκτων</title>
		<link>https://masonpride.org/o-pneumatikos-kai-o-apaideutos-tekton/</link>
					<comments>https://masonpride.org/o-pneumatikos-kai-o-apaideutos-tekton/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[SOT. NIKOLAKO.]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 19 May 2024 14:21:03 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[ARTICLES]]></category>
		<category><![CDATA[FREEMASONRY]]></category>
		<category><![CDATA[GR]]></category>
		<category><![CDATA[Απαίδευτος Τέκτων]]></category>
		<category><![CDATA[Ελευθεροτεκτονισμός]]></category>
		<category><![CDATA[Ο Πνευματικός και ο Απαίδευτος Τέκτων]]></category>
		<category><![CDATA[Πνευματικός Τέκτων]]></category>
		<category><![CDATA[Τεκτονισμός]]></category>
		<category><![CDATA[Τέκτων]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://masonpride.org/?p=730</guid>

					<description><![CDATA[<p>Ο Πνευματικός και ο Απαίδευτος Τέκτων Ο Πνευματικός Τέκτων είναι ο φιλοσοφικά συγκροτημένος και καλλιεργημένος σε βάθος. Έχει λεπτά κι ευγενικά αισθήματα, οξυδέρκεια και ψυχολογική ικανότητα, προσέχει τη λεπτομέρεια, ερευνά το βάθος την Τεκτονική και τις αιτίες των γεγονότων. Τα διαπιστευτήρια του πνευματικού Τέκτονα είναι η μετριοπάθεια και η διαλλακτικότητα, δηλαδή η ανοχή της διαφορετικότητας [&#8230;]</p>
<p>The post <a href="https://masonpride.org/o-pneumatikos-kai-o-apaideutos-tekton/">Ο Πνευματικός και ο Απαίδευτος Τέκτων</a> appeared first on <a href="https://masonpride.org">MasonPride.org</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h2 style="text-align: center;"><strong>Ο Πνευματικός και ο Απαίδευτος Τέκτων</strong></h2>
<p><strong>Ο Πνευματικός Τέκτων</strong> είναι ο φιλοσοφικά συγκροτημένος και καλλιεργημένος σε βάθος. Έχει λεπτά κι ευγενικά αισθήματα, οξυδέρκεια και ψυχολογική ικανότητα, προσέχει τη λεπτομέρεια, ερευνά το βάθος την Τεκτονική και τις αιτίες των γεγονότων. Τα διαπιστευτήρια του πνευματικού Τέκτονα είναι η μετριοπάθεια και η διαλλακτικότητα, δηλαδή η ανοχή της διαφορετικότητας του άλλου (έστω κι αν αντιπαθεί τις ιδέες και τις πράξεις του). Και σε καμιά, μα καμιά περίπτωση δεν απορρίπτει η κυνηγάει αδ:..</p>
<p><strong>Ο Aπαίδευτος Τέκτων</strong> παρουσιάζει παιδικές αντιδράσεις ακόμα και στην ηλικία της ωριμότητας. Δεν μπορεί να σκεφτεί και να μιλήσει σωστά, αλλά δεν μπορεί τον όρο της σιγής και να σιωπήσει με σύνεση. Μόνο μικρά νομίσματα έχει στην τσέπη του ο φτωχός, μόνο μικρές ιδέες έχει στο κεφάλι του ο απαίδευτος. Ωστόσο, υπάρχουν και πολλοί που είναι χειρότεροι απ’ τους απαίδευτους π.χ. να μην συμπαθεί κάποιον για τους δικούς του μικρούς λόγους και να τον σύρει στα δικαστήρια για να νομιμοποίηση τάχα μου τις νόμιμες θέσεις του. Πράξη φασιστική κατάπτυστη κομπλεξικού ανθρώπου. Συχνά ταυτίζει τον εαυτό του με την Αυθεντία. Δημιουργεί ένα σύννεφο, ένα νεφέλωμα ιδεοληψιών, προκαταλήψεων, στερεοτύπων κι απαράβατων κανόνων. Πιθανόν να γνωρίζει λίγο από Τεκτονική Ιστορία ή να ξέρει πως ανοίγουμε και κλείνουμε. Ζει μέσα μια διαρκή σύγχυση. Η Σύγχυση σημαίνει πάντοτε Σύγκρουση. Ζει μέσα σε μια διαρκή αντίφαση. Ζει μέσα απ&#8217; τους άλλους. Δεν αντέχει τη μοναξιά της περισυλλογής. Δεν εμβαθύνει. Είναι ο Δικτάτορας των αδ:. που προεδρεύει. Απαγκιστρωμένος δεν δημιουργεί αρκεί να είναι στη θέση αυτή. Δεν αναγνωρίζει το ταλέντο, την ομορφιά των άλλων. Καταστρέφει με το θόρυβό του κάθε δημοκρατία. Γιατί ο λόγος του δεν είναι ποτέ απόσταγμα σκέψης. Είναι ανυπόμονος. Δεν κατανοεί τη στωικότητα, την καρτερικότητα, την αξία του λόγου και τη σοφία της σιωπής. Ζει σπασμωδικά, ακριβώς όπως σκέφτεται. Δεν έχει καμία εσωτερική ευγένεια. Συγχωρεί τον εαυτό του όχι τους άλλους. Δεν ξέρει τι είναι η καλοσύνη ή η αγάπη άνευ όρων. Δε θα άντεχε ποτέ μια τέτοια αναρχία. Παράλληλα όμως με την ωρίμανση της λογικής, η παιδεία πρέπει ν’ αποβλέπει και στην ωρίμανση του συναισθήματος. Γιατί δεν υπάρχει χειρότερο φαινόμενο από τον τέκτονα αυτόν που έχει συναισθήματα μικρού παιδιού. Η συναισθηματική ενηλικίωση δεν συμβαδίζει – δυστυχώς – με τη διανοητική ενηλικίωση. Κι αυτό είναι μια πηγή δυστυχίας στη ζωή του&#8230;</p>
<p><strong>Ο αληθινά Ευγενής Τέκτων </strong>φαίνεται μόνο από τους τρόπους του απέναντι σε εκείνους, τους οποίους δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη. Είναι ο Αδ:. με την ώριμη λογική, αφού το λογικό αναπτύσσεται στο άτομο σύμφωνα με το ποσοστό των γνώσεων του. Παράλληλα όμως με την ωρίμανση της λογικής του, η παιδεία του αποβλέπει και στην ωρίμανση του συναισθήματός του. Ο πνευματικός Τέκτονας (ο στοχαστής, ο εσωτεριστής) βλέπει ως πράξη και αποστολή του τον &#8220;θεωρητικό βίο&#8221;. Αναλίσκει τη ζωή του στην υπηρεσία της διάνοιας και του συναισθήματος. Έχει καλή παιδεία, αλλά γνωρίζει κιόλας ότι &#8220;η πολυμάθεια δεν σε κάνει και μυαλωμένο&#8221; (&#8220;ΠΟΛΥΜΑΘΙΗ ΝΟΟΝ ΕΧΕΙΝ ΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΙ&#8221; Ηράκλειτος ) και ότι &#8220;<strong>πουθενά δεν θεωρήθηκε ως μέγιστο κακό το να μη γνωρίζεις τα πάντα όσο η παντογνωσία και η πολυμάθεια που συνοδεύεται με κακή ανατροφή και κακό ήθος</strong>&#8221; (Πλάτων, Νόμοι Ζ΄ ). Γιατί γνωρίζει ακόμα πως &#8220;<strong>το ήθος είναι για τον άνθρωπο η μοίρα που τον προστατεύε</strong>ι&#8221; (&#8220;ΗΘΟΣ ΑΝΘΡΩΠΩ ΔΑΙΜΩΝ&#8221; Ηράκλειτος).</p>
<p>«<strong>Οι αδ.΄. μου με αναγνωρίζουν ως Τέκτονα .΄.»</strong></p>
<p>Ο Τεκτονισμός εν κατακλείδι μας θέλει ΤΕΚΤΟΝΕΣ.</p>
<p>-Και Τέκτονας δεν είναι όποιος κρατάει την Τεκτονική ταυτότητα και την ηλεκτρονική κάρτα.</p>
<p>-Τέκτονας είναι όποιος συνειδητά θεωρεί, και έχει έτσι σμιλεύσει τον λίθο του, ώστε να αποτελεί έναν δυνατό κρίκο της αλυσίδας μας.</p>
<p>-Τεκτονισμός δεν είναι Ημιμάθεια -Τεκτονισμός είναι η γνώση.</p>
<p>-Τεκτονισμός είναι διαλογισμός και κραδασμοί ψυχής.</p>
<p>-Ο Τέκτονας δεν είναι ο χειροκροτητής αλλά ούτε αυτός που διαφωνεί, έτσι απλά για να διαφωνήσει.</p>
<p>-Τέκτονας δεν είναι εκείνος που πάει έτσι απλά επειδή πάει το ρεύμα.</p>
<p>-Τέκτονας είναι όποιος, πάντα με βάση την αγάπη του για τον Τεκτονισμό, προσφέρει και προφέρει σθεναρά την γνώμη του για την εξελικτικότατα της Αδελφότητάς μας.</p>
<p>-Ο Τεκτονισμός μας δέχτηκε ως ελεύθερους και χρηστοήθεις, δεν επιδιώκει να μας καταστήσει άτολμους και αδιάφορους.</p>
<p>-Ο Τεκτονισμός θέλει την ενασχόλησή μας στα κοινά της Αδελφότητάς μας και δεν επιδιώκει να μας καταστήσει ιδιώτες.</p>
<p>-Τέκτονας είναι αυτός που φοιτά την επιστήμη του συστήματός μας.</p>
<p>-Τέκτονας είναι αυτός που σωστά μελετά τα τυπικά μας και φοιτά μέσα στα εργαστήρια μας στους κανονικούς χρόνους με τις αντίστοιχες απαιτήσεις.</p>
<p>Κι όλοι εμείς. απ’ την πλευρά μας, αφού έχουμε ολοκληρώσει το χτίσιμο της Τεκτ:. προσωπικότητάς μας και αναπτύξουμε την ατομικότητά μας, πάντα συλλογικά, δίπλα στους Αδ:. μας, ευχάριστα και συνειδητά να αφιερώσουμε αυτή μας την ατομικότητα, ως ένα ακόμη λίθο στο οικοδόμημα του Ναού της Αρετής.</p>
<p><img decoding="async" class="alignnone size-full wp-image-732" src="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/05/kisspng-freemasonry-square-and-compasses-masonic-ritual-an-masonic-emblems-amp-logos-mason-35-x21-5ce0393b466984.3699915415581985872884-20-x-20-1.jpg" alt="Square and Compass - MasonPride.org" width="20" height="20" />ΣΩΤ. ΝΙΚΟΛΑΚΟ.</p>
<p>The post <a href="https://masonpride.org/o-pneumatikos-kai-o-apaideutos-tekton/">Ο Πνευματικός και ο Απαίδευτος Τέκτων</a> appeared first on <a href="https://masonpride.org">MasonPride.org</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://masonpride.org/o-pneumatikos-kai-o-apaideutos-tekton/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Η συμβολή του Τεκτονισμού στην Εθνική Συνείδηση</title>
		<link>https://masonpride.org/symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi/</link>
					<comments>https://masonpride.org/symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[George Porfyros]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 14 Apr 2024 19:34:21 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[ARTICLES]]></category>
		<category><![CDATA[FREEMASONRY]]></category>
		<category><![CDATA[GR]]></category>
		<category><![CDATA[Masonry Greece]]></category>
		<category><![CDATA[Ελευθεροτεκτονισμός]]></category>
		<category><![CDATA[Μασονία]]></category>
		<category><![CDATA[Τεκτονισμός]]></category>
		<category><![CDATA[Τεκτονισμός και Εθνική Συνείδηση]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://masonpride.org/?p=557</guid>

					<description><![CDATA[<p>Η συμβολή του Τεκτονισμού στη δημιουργία Εθνικής Συνείδησης κατά την προεπαναστατική περίοδο του 1821 &#160; Η έννοια της εθνικής συνείδησης για τους Έλληνες από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το Γένος μας και την πορεία του ανά τους αιώνες. Αναφέρω τη λέξη «Γένος» γιατί απλά η λέξη «Έθνος» είναι περισσότερο συνδεδεμένη [&#8230;]</p>
<p>The post <a href="https://masonpride.org/symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi/">Η συμβολή του Τεκτονισμού στην Εθνική Συνείδηση</a> appeared first on <a href="https://masonpride.org">MasonPride.org</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<h2>Η συμβολή του Τεκτονισμού στη δημιουργία Εθνικής Συνείδησης κατά την προεπαναστατική περίοδο του 1821</h2>
<p>&nbsp;</p>
<p>Η έννοια της εθνικής συνείδησης για τους Έλληνες από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το Γένος μας και την πορεία του ανά τους αιώνες. Αναφέρω τη λέξη «Γένος» γιατί απλά η λέξη «Έθνος» είναι περισσότερο συνδεδεμένη με τη δημιουργία του «Εθνικού Κράτους» και στην περίπτωση των Ελλήνων ίσως η έννοιά της να τους αδικεί. Μπορεί να υπάρχουν διαφορές μεταξύ των αρχαίων Ελλήνων, των Ρωμαίων του Βυζαντίου, των Ρωμαίων της οθωμανικής αυτοκρατορίας και των σύγχρονων Ελλήνων, όμως η μήτρα είναι κοινή.</p>
<p><strong>Ως εθνική συνείδηση μπορεί να θεωρηθεί η γνώση και το βίωμα της ιδιαίτερης φύσης του Γένους/Έθνους στο οποίο ανήκουμε, η συνείδηση όλων των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων που αποτελούν το Γένος/Έθνος, η γνώση του πολιτισμού, της ιστορίας και των λαϊκών παραδόσεων και επιπλέον η συνείδηση των υποχρεώσεών μας προς αυτό.</strong></p>
<p>Ο όρος «Έθνος» έτσι όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, κυρίως με την έννοια του «Εθνικού Κράτους», άρχισε να σχηματοποιείται από τον 18<sup>ο</sup> αιώνα και μετά. Όμως ο όρος «Γένος/Έθνος», δεν ήταν άγνωστος στον αρχαίο κόσμο. Αν και ορόσημο στην εξέλιξη της <strong>εθνικής συνείδησης των Ελλήνων υπήρξαν οι περσικοί πόλεμοι, η δημιουργία της εμφανίστηκε πολύ πριν από αυτούς. Βέβαια, το βίωμα των περσικών πολέμων τόνωσε σημαντικά τη συνείδηση των Ελλήνων και δημιούργησε τάσεις πανελλήνιας εθνικής πολιτικής.</strong></p>
<p>Ο Ηρόδοτος πολλές φορές χρησιμοποιεί τον όρο «έθνεο» για να περιγράψει τις διάφορες φυλές, ελληνικές και μη που είχαν κοινή γλώσσα, καταγωγή, θρησκεία κ.α.. Έστω και σε πρώιμο στάδιο, η έννοια της ελληνικής εθνικής συνείδησης και η γνώση των πολλών κοινών στοιχείων που ενώνουν τις διάφορες ελληνικές φυλές και πόλεις-κράτη κάτω από τον όρο «Έλληνες» δεν απουσιάζει: «Οἱ δὲ Ἕλληνες κατὰ τάξις τε καὶ κατὰ ἔθνεα κεκοσμημένοι ἦσαν…»<a href="#_ftn1" name="_ftnref1">[1]</a>, όπως δεν απουσιάζει και η κατανόηση της ελληνικότητας: «…τὸ Ἑλληνικὸν ἐὸν ὅμαιμόν τε καὶ ὁμόγλωσσον καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα…»<a href="#_ftn2" name="_ftnref2">[2]</a>.</p>
<p>Ιστορικά τεκμήρια υπάρχουν πολλά. Ενδεικτικά θα αναφέρω ότι:</p>
<p>Όσοι ήθελαν να λάβουν μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες έπρεπε πρώτα να αποδείξουν ότι ήταν Έλληνες. Την ευθύνη για την εξακρίβωση της καταγωγής των αθλητών αναλάμβαναν οι γνωστοί Ελλανοδίκες<a href="#_ftn3" name="_ftnref3">[3]</a>. Ο Ηρόδοτος μάλιστα αναφέρει ότι από τον έλεγχο αυτό πέρασε και ο βασιλιάς των Μακεδόνων Αλέξανδρος ο Α’, ο οποίος συμμετείχε σε αυτούς αποδεικνύοντας πρώτα την ελληνική του καταγωγή, ως απόγονος του Περδίκκα με ρίζες από το Άργος<a href="#_ftn4" name="_ftnref4">[4]</a>. <strong>Επίσης, το γεγονός ότι στους Πανελλήνιους Αγώνες, στα Πύθια, στα Νέμεα, στα Ίσθμια αποκλείονταν οι «βάρβαροι», συνέβαλε σημαντικά στην τόνωση της πανελλήνιας συνείδησης. Στην αφύπνιση του κοινού ελληνικού αισθήματος συνετέλεσε βεβαίως και η επαφή των Ελλήνων μέσω των αποικιών, με άλλους λαούς, η οποία είχε ως αποτέλεσμα να γίνουν συνειδητά τα γνωρίσματα της φυλής τους, κοινά σε αυτούς και ξένα στους αλλόφυλους. </strong></p>
<p>Σημαντικό αποτελεί το γεγονός ότι η εθνική συνείδηση των Ελλήνων ταυτίστηκε και με την παιδεία και τη μόρφωσή τους. Ο Ισοκράτης στον «Πανηγυρικό» λόγο που εκφώνησε προς τους Αθηναίους  αναφέρεται ξεκάθαρα στην πανελλήνια ιδέα, την ένωση των ελληνικών πόλεων-κρατών και στο γένος των Ελλήνων: «Τοσοῦτον δ’ ἀπολέλοιπεν ἡ πόλις ἡμῶν περὶ τὸ φρονεῖν καὶ λέγειν τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ὥσθ’ οἱ ταύτης μαθηταὶ τῶν ἄλλων διδάσκαλοι γεγόνασι, καὶ τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκε μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας<strong> ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας».</strong> Δηλαδή: «Τόσο πολύ ξεπέρασε η πόλη μας όλους τους άλλους στην πνευματική ανάπτυξη και στην τέχνη του λόγου, ώστε οι δικοί της μαθητές έγιναν δάσκαλοι στους άλλους· το όνομα πάλι Έλληνες κατόρθωσε να μη συμβολίζει πια την καταγωγή, αλλά την καλλιέργεια του πνεύματος, και Έλληνες να ονομάζονται πιο πολύ όσοι δέχτηκαν τον τρόπο της δικιάς μας αγωγής και μόρφωσης παρά αυτοί που έχουν την ίδια με εμάς καταγωγή.»<a href="#_ftn5" name="_ftnref5">[5]</a>.</p>
<p>Ο Πλάτων φαίνεται ότι πιστεύει στην κοινή καταγωγή των Ελλήνων. Οι Έλληνες μεταξύ τους λέει, είναι οικείοι και συγγενείς, ενώ με τους βαρβάρους είναι άσχετοι και ξένοι: «Φημὶ γὰρ τὸ μὲν Ἑλληνικὸν γένος αὐτὸ αὑτῷ οἰκεῖον εἶναι καὶ συγγενές, τῷ δὲ βαρβαρικῷ ὀθνεῖόν τε καὶ ἀλλότριον.»<a href="#_ftn6" name="_ftnref6">[6]</a>. Επίσης, η εθνική συνείδηση του Αριστοτέλη δεν ήταν αυτή που δημιούργησε τον πολιτικό και στρατηλάτη Αλέξανδρο;</p>
<p>Οι Τρεις Ιεράρχες, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός και ο Μέγας Βασίλειος, οι πατέρες δηλαδή της Εκκλησίας μας ήταν Έλληνες, οι οποίοι και οι τρεις σπούδασαν την αρχαία ελληνική φιλοσοφία. Μελετώντας προσεκτικά το έργο τους, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι δεν υπάρχει γι&#8217; αυτούς το οξύ σύγχρονο πρόβλημα σχέσεων μεταξύ της ελληνικής φιλοσοφίας και της χριστιανικής θεολογίας<a href="#_ftn7" name="_ftnref7">[7]</a>. Η στάση τους αυτή και η διδασκαλία τους δεν διαμορφώνει μία νέα εθνική συνείδηση συνέχεια της προηγούμενης;  Οι Τρεις Ιεράρχες δεν πολυπραγμονούν, δεν ενδιαφέρονται ούτε επιχειρούν να εξελληνίσουν τον Χριστιανισμό, είτε να εκχριστιανίσουν τον Ελληνισμό. Εκτιμούν την αρχαία σοφία ως την πραγματική φιλοσοφία και συγχρόνως απαντούν έμμεσα με τις φιλοσοφικές τους προϋποθέσεις στην εύκολη κριτική ότι με τις ελληνικές φιλοσοφικές προϋποθέσεις οι Έλληνες Πατέρες νόθευσαν τον Χριστιανισμό με το να τον εξελληνίσουν μέσω της ελληνικής κλασικής φιλοσοφίας. Η ιουδαιοχριστιανική παράδοση όμως δεν νοθεύεται από το ελληνικό πνεύμα αλλά πλουτίζεται, γίνεται διαλογική με την επιστήμη και τον κόσμο και καταξιώνει την ανθρώπινη σοφία<a href="#_ftn8" name="_ftnref8">[8]</a>.</p>
<p>Η Εκκλησία λοιπόν έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία αλλά και διάσωση της εθνικής συνείδησης για τους Έλληνες. Έχουμε αναρωτηθεί ποτέ πώς έφτασε ο Όμηρος, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας, ο Σωκράτης, ο Ευριπίδης, ο Αισχύλος, ο Αριστοφάνης και τόσοι άλλοι αρχαίοι συγγραφείς στα χέρια μας; Τα κείμενά τους πού βρέθηκαν; Μα φυσικά σε χειρόγραφους κώδικες βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς που τους έγραψαν κωδικογράφοι. Οι κωδικογράφοι, που πολλές φορές ήταν μοναχοί, κατέβαλαν πολύ κόπο ώστε να τελειώσουν ένα βιβλίο. Χαρακτηριστικό του δύσκολου έργου τους είναι και το ποιηματάκι που συναντούμε στο τέλος πάρα πολλών κωδίκων, το οποίο αναφέρει:</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong>«Ὥσπερ ξένοι χαίρουσιν ἰδεῖν πατρίδα</strong></p>
<p><strong>καὶ οἱ θαλαττεύοντες ἰδεῖν λιμένα,</strong></p>
<p><strong>οὕτω καὶ οἱ γράφοντες</strong></p>
<p><strong>ἰδεῖν βιβλίου τέλος.»</strong></p>
<p>Στα βυζαντινά χρόνια αλλά και αργότερα, την περίοδο της οθωμανοκρατίας, πολλά μεγάλα μοναστήρια διέθεταν βιβλιογραφικά εργαστήρια, όπου δεν αντιγράφονταν μόνο θρησκευτικά κείμενα, αλλά και αρχαία ελληνικά. Οι κωδικογράφοι είναι οι αφανείς ήρωες στον αγώνα για την εξάπλωση της παιδείας και της μόρφωσης, γιατί είναι αυτοί που δούλεψαν με αυταπάρνηση και ταπεινότητα, για να έχουμε σήμερα όλον αυτόν τον πνευματικό πλούτο της ελληνικής διανόησης.</p>
<p>Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που όλες οι πατριαρχικές και μοναστηριακές βιβλιοθήκες είναι γεμάτες με κώδικες με κάθε λογής κείμενα.</p>
<p>Όλα τα παραπάνω αποδεικνύουν πως οι Έλληνες είχαν πάντοτε εθνική συνείδηση, σε όποιον αιώνα και να βρίσκονταν. Ακόμα και την περίοδο της τουρκοκρατίας όπου η γνώση και η μόρφωση δεν ήταν απαγορευμένη αλλά οπωσδήποτε περιορισμένη λόγω των δύσκολων συνθηκών και περιστάσεων, υπήρχε εθνική συνείδηση. Ίσως να είχε ατονήσει, όμως υπήρχε. Ο εκάστοτε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ως ο αρχηγός του Γένους μας από τον Γεννάδιο Σχολάριο και μετά, δηλαδή μετά την άλωση το 1453, εκτός από θρησκευτικός ηγέτης είχε ως ιερό καθήκον να εκπροσωπεί και να προστατεύει τους Ρωμαίους, (Ρωμηούς) αλλά και γενικότερα τους Ορθοδόξους και να λογοδοτεί για αυτούς. Μπορεί φαινομενικά η Εκκλησία να είχε αφορίσει τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, τον Μιχαήλ Σούτσο και γενικότερα την Επανάσταση, όμως δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τις πιέσεις και τις απειλές που ενδέχεται να είχε υποστεί από την Υψηλή Πύλη. Φυσικά, η εξέγερση των Ελλήνων εναντίον του σουλτάνου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να γίνει δεκτή και να υποστηριχθεί, τουλάχιστον φανερά, από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’ και την Εκκλησία. Ήταν άλλωστε γνωστές οι συνέπειες και τα αντίποινα σε παρόμοιες καταστάσεις όπως στον Διονύσιο Φιλόσοφο (Σκυλόσοφο) και στους Έλληνες Ορθοδόξους επαναστάτες το 1611 και στην επανάσταση του 1770 (Ορλωφικά). Βεβαίως ο ρόλος και η στάση της Εκκλησίας δεν μπορεί να καθοριστεί με βεβαιότητα ούτε να αξιολογηθεί μόνο θετικά ή μόνο αρνητικά. Για να είμαστε δίκαιοι και σωστοί θα πρέπει εκτός από τα έγγραφα των αφορισμών, που ίσως εξέδωσε αναγκαστικά, να δούμε τη στάση και τις απόψεις της και σε άλλες περιπτώσεις. Όπως την μαρτυρία του φιλικού Ιωάννη Φαρμάκη σχετικά με τον ενθουσιασμό που έδειξε ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’ για τη λειτουργία της οργάνωσης όταν τον επισκέφθηκε στο Άγιο Όρος την περίοδο της δεύτερης εξορίας του το 1818. Συγκεκριμένα ο Ιωάννης Φαρμάκης ανέφερε στον Παναγιώτη Αναγνωστόπουλο ότι είπε τα ακόλουθα: <strong><em>Ἐμένα μ’ ἔχετε ποὺ μ’ ἔχετε, ὅρκος ἀπαραίτητος δὲν εἶναι. Ἐὰν ποτὲ εἰς τὰ βιβλία τῆς Ἑταιρείας βρεθεῖ τὸ ὄνομά μου, θέλει διακινδυνεύσει τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον καὶ νὰ προσέξουν οἱ Ἑταίροι μήπως βλάψουν τὸ Ἔθνος ἀντὶ νὰ τὸ βοηθήσουν</em></strong><a href="#_ftn9" name="_ftnref9"><sup>[9]</sup></a>. Επίσης σημαντικό παράδειγμα αποτελεί και η άρνηση του Πατριάρχη να φύγει από την Κωνσταντινούπολη με σκοπό να σώσει τη ζωή του. Όσον αφορά το θέμα αυτό, φαίνεται ότι ο Γρηγόριος Ε’ ενώ έβλεπε το τέλος του και μπορούσε να εγκαταλείψει την Κωνσταντινούπολη<a href="#_ftn10" name="_ftnref10"><sup>[10]</sup></a>, αρνήθηκε λέγοντας τα παρακάτω: <strong><em>Ὡς κεφαλὴ τοῦ ἔθνους, καὶ ὑμεῖς, ἡ Σύνοδος, ὀφείλομεν ν΄ἀποθάνωμεν διὰ τὴν κοινὴν σωτηρίαν. Ὁ θάνατος ἡμῶν θὰ δώσει δικαίωμα εἰς τὴν Χριστιανωσύνην νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ ἔθνος ἐναντίον τοῦ τυράννου· ἀλλ΄ἂν ὑπάγωμεν ἡμεῖς νὰ θαῤῥύνωμεν τὴν ἐπανάστασιν, τότε θα δικαιώσωμεν τον Σουλτάνον ἀποφασίσαντα νὰ ἐξολοθρεύσῃ ὅλον τὸ ἔθνος.</em></strong><a href="#_ftn11" name="_ftnref11"><sup>[11]</sup></a></p>
<p>Ανέκαθεν στην κοινωνία, από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα τα μέταλλα κυριαρχούσαν στους ανθρώπους. Η δίψα για εξουσία, χρήματα και καλοπέραση είναι παράγοντες που επηρέαζαν σημαντικά τη συμπεριφορά των ανθρώπων. Ειδικά εάν μιλάμε για κοινωνίες με χαμηλό πνευματικό επίπεδο.</p>
<p><img fetchpriority="high" decoding="async" class="wp-image-567 size-full aligncenter" src="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/H-symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi-MasonPride.png" alt="Η συμβολή του Τεκτονισμού στην Εθνική συνείδηση - MasonPride.org" width="735" height="376" srcset="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/H-symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi-MasonPride.png 735w, https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/H-symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi-MasonPride-300x153.png 300w" sizes="(max-width: 735px) 100vw, 735px" /></p>
<p>Και εδώ έρχεται ο καταλυτικός ρόλος των τεκτόνων, όχι φυσικά στην δημιουργία, αλλά στην αφύπνιση της εθνικής συνείδησης του Γένους μας.  Η αφύπνιση της εθνικής συνείδησης των Ελλήνων συνδέεται άρρηκτα με τον τεκτονισμό. Άνθρωποι μορφωμένοι και φωτισμένοι προσπαθούν με αυταπάρνηση να πετάξουν όλα τα μέταλλα της κοινωνίας και να ανάψουν τη φλόγα της επανάστασης με σκοπό η φλόγα αυτή να γίνει η πύρινη κόλαση για τους τυράννους, και η λύτρωση για το Γένος μας. Οι διδασκαλίες των Γάλλων φιλοσόφων του Διαφωτισμού και η διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου βρήκαν μεγάλη και ουσιαστική απήχηση και επηρέασαν σημαντικά τους κορυφαίους διανοούμενους της προεπαναστατικής Ελλάδος. Μέσω αυτών οι ιδέες της γαλλικής επανάστασης διείσδυσαν και στα λαϊκά στρώματα. Η συμβολή του τεκτονισμού στην <strong>ελληνική επανάσταση</strong> αρχίζει έναν αιώνα πριν την έκρηξή της, δηλαδή στην ώριμη φάση του νεοελληνικού Διαφωτισμού το δεύτερο μισό του 18<sup>ου</sup> αιώνα. Οι στοές της Δύσης, διαφωτισμένες από τους Έλληνες λογίους, που μετανάστευσαν μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, έγιναν κέντρα φιλελληνισμού. Με την άφιξη του 19<sup>ου</sup> αιώνα, το κίνημα για την απελευθέρωση της Ελλάδος απέκτησε μεγαλύτερη ένταση<a href="#_ftn12" name="_ftnref12">[12]</a>. Το 1780 μία παραπλήσια προς τον τεκτονισμό οργάνωση ιδρύθηκε στη Βιέννη με το όνομα &#8220;Καλοί Εξάδελφοι&#8221;. Αυτή ακολουθούσε τους τεκτονικούς τύπους και είχε σκοπό τη συνένωση όλων των Χριστιανών που βρίσκονταν σε Βαλκανικές χώρες και αγωνίζονταν για την απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό<a href="#_ftn13" name="_ftnref13">[13]</a>. Σε αυτήν την οργάνωση ανήκε και ο εθνομάρτυρας Ρήγας Φεραίος. Το 1809  ιδρύθηκε στο Παρίσι από τον Γρηγόριο Ζαλύκη η μυστική οργάνωση «Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο» με σκοπό την πνευματική αναγέννηση και διαφώτιση των Ελλήνων και την προετοιμασία εξέγερσής τους ενάντια στους Τούρκους. Tο 1810 ο Διονύσιος Ρώμας ένωσε τις στοές της Κέρκυρας «Αγαθοεργία» και «Φιλογένεια» σε μια κοινή στοά, η οποία από το 1811 αποτέλεσε την πρώτη Μεγάλη Στοά στον Ελληνικό χώρο με τίτλο «Γαληνοτάτη Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος, κατ΄Ανατολήν Κερκύρας, 1811». Το 1812 με πρωτοβουλία της «Μεγάλης Ανατολής» με Μεγάλο Διδάσκαλο τον Διονύσιο Ρώμα ιδρύθηκε στη Μόσχα η τεκτονική στοά «Φοίνιξ» με τη συνεργασία του Ιωάννη Καποδίστρια και του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Επίσης, ιδρύθηκαν η στοά «Αθηνά» στο Παρίσι και στη συνέχεια το 1813 και 1814 αντίστοιχα η «Φιλόμουσος Εταιρεία» στην Αθήνα και στη Βιέννη, στις οποίες εργάστηκαν τέκτονες πατριώτες που αργότερα εντάχθηκαν και στη «Φιλική Εταιρεία»<a href="#_ftn14" name="_ftnref14">[14]</a>.</p>
<p>Ο έμπορος από την Οδησσό <strong>Εμμανουήλ Ξάνθος,</strong> περνώντας από τη Λευκάδα μυήθηκε στην εκεί στοά. Λίγο αργότερα, ο μετέπειτα αρχιστράτηγος της ελληνικής επανάστασης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης μυήθηκε στη στοά της Ζακύνθου<a href="#_ftn15" name="_ftnref15">[15]</a>.</p>
<p>Το 1814 ο Εμμανουήλ Ξάνθος, επιστρέφοντας από τη Λευκάδα στην Οδησσό, συνδέθηκε με τον Αθανάσιο Τσακάλωφ και τον Νικόλαο Σκουφά και υπέδειξε την ίδρυση της «<strong>Φιλικής Εταιρείας»</strong> που οργανώθηκε με βάση τις αρχές του τεκτονισμού<a href="#_ftn16" name="_ftnref16">[16]</a>. Έμπνευση για την ίδρυση της «Φιλικής Εταιρείας» υπήρξε ο αγώνας και η θυσία του Ρήγα Φεραίου, οι αγώνες των Σουλιωτών και των κλεφτών και οι νίκες του Λάμπρου Κατσώνη στη θάλασσα.</p>
<p>Η μυστική αυτή εταιρεία συστάθηκε στην Οδησσό το 1814 και σκοπός της ήταν η προετοιμασία της επανάστασης για την απελευθέρωση των Ελλήνων από την οθωμανική αυτοκρατορία. Στα απομνημονεύματά του ο Εμμανουήλ Ξάνθος γράφει πως η εταιρεία δημιουργήθηκε με σκοπό την «ελευθέρωσιν της πατρίδος» υιοθετώντας πολλούς κανόνες του ελευθεροτεκτονισμού, όσον αφορά την οργάνωση και τη δράση της και αυτό λόγω της εισόδου του ιδίου στην «Εταιρία των Μασόνων» όπως χαρακτηριστικά αναφέρει<a href="#_ftn17" name="_ftnref17">[17]</a>.</p>
<p>Όλη η δράση αυτών των μυστικών τεκτονικών οργανώσεων υπήρξε αναμφίβολα σημαντική για την ανάπτυξη του πνευματικού επιπέδου των Ελλήνων και φυσικά συνετέλεσε καθοριστικά στην αφύπνιση της εθνικής συνείδησης.</p>
<p><img decoding="async" class="wp-image-562 size-large aligncenter" src="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Apomnimoneymata-Emmanouil-Xanthou-MasonPride-org-640x1024.png" alt="Απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα του Εμμανουήλ Ξάνθου - MasonPride.org" width="640" height="1024" srcset="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Apomnimoneymata-Emmanouil-Xanthou-MasonPride-org-640x1024.png 640w, https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Apomnimoneymata-Emmanouil-Xanthou-MasonPride-org-188x300.png 188w, https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Apomnimoneymata-Emmanouil-Xanthou-MasonPride-org-768x1228.png 768w, https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Apomnimoneymata-Emmanouil-Xanthou-MasonPride-org-961x1536.png 961w, https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Apomnimoneymata-Emmanouil-Xanthou-MasonPride-org-1281x2048.png 1281w" sizes="(max-width: 640px) 100vw, 640px" /></p>
<p style="text-align: center;"><em>Η σελ. 3 από τα Απομνημονεύματα του Εμμανουήλ Ξάνθου<a href="#_ftn18" name="_ftnref18">[18]</a>.</em></p>
<p>Κλείνοντας, θα ήθελα να αναφέρω πως δεν υπάρχει καλύτερο και πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αφύπνισης της εθνικής συνείδησης των Ελλήνων από τον λόγο του τέκτονα Αλέξανδρου Υψηλάντη στην προκήρυξη της 24<sup>ης</sup> Φεβρουαρίου 1821 με τίτλο «Μάχου Υπέρ Πίστεως και Πατρίδος»<a href="#_ftn19" name="_ftnref19">[19]</a></p>
<p><strong>Ἡ ὥρα ἦλθεν, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες!…. </strong><strong>Εἰς τὰ ὅπλα λοιπόν, φίλοι, ἡ Πατρὶς μᾶς προσκαλεῖ!</strong></p>
<p><strong> <img loading="lazy" decoding="async" class="wp-image-563 size-full aligncenter" src="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Maxou-yper-pisteos-kai-patridos-MasonPride-org.jpg" alt="Μάχου Υπέρ Πίστεως και Πατρίδος - MasonPride.org" width="527" height="805" srcset="https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Maxou-yper-pisteos-kai-patridos-MasonPride-org.jpg 527w, https://masonpride.org/wp-content/uploads/2024/03/Maxou-yper-pisteos-kai-patridos-MasonPride-org-196x300.jpg 196w" sizes="(max-width: 527px) 100vw, 527px" /></strong></p>
<p style="text-align: center;"><em>Το πρωτότυπο της ιστορικής προκήρυξης του Αλέξανδρου Υψηλάντη<a href="#_ftn20" name="_ftnref20">[20]</a>.</em></p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><a href="#_ftnref1" name="_ftn1">[1]</a> Μτφρ. Η. Σπυρόπουλος, <em>Ηροδότου “Ιστορίαι”. ΕΡΑΤΩ-ΠΟΛΥΜΝΙΑ</em>, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα 1993, [7.212.2].</p>
<p><a href="#_ftnref2" name="_ftn2">[2]</a> Μτφρ. Η. Σπυρόπουλος, <em>Ηροδότου “Ιστορίαι”. ΟΥΡΑΝΙΑ-ΚΑΛΛΙΟΠΗ</em>, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα 1995, [8.144.2].</p>
<p><a href="#_ftnref3" name="_ftn3">[3]</a> Κωνσταντίνα Γογγάκη, «Η συμμετοχή της Μακεδονίας στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες ως τεκμήριο της ελληνικότητάς της». Ανακτήθηκε 4 Μαρτίου 2021 από <a href="https://www.enikos.gr/society/582605/i-symmetoxi-tis-makedonias-stous-arxaious-olympiakous-agones-os-t" target="_blank" rel="noopener">https://www.enikos.gr/society/582605/i-symmetoxi-tis-makedonias-stous-arxaious-olympiakous-agones-os-t</a></p>
<p><a href="#_ftnref4" name="_ftn4">[4]</a> Μτφρ. Η. Σπυρόπουλος, <em>Ηροδότου “Ιστορίαι”. ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ-ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ</em>, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα 1992, [5.22.2].</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><a href="#_ftnref5" name="_ftn5">[5]</a> Μτφρ. Στέλλα Μπαζάκου–Μαραγκουδάκη, <em>Ισοκράτης “Πανηγυρικός”,“Φίλιππος”</em>, εκδ. ΟΕΔΒ, Αθήνα 1967, [50].</p>
<p><a href="#_ftnref6" name="_ftn6">[6]</a> Μτφρ. Ι. Γρυπάρης, <em>Πλάτων, “Πολιτεία”, </em>εκδ. ΚΕΓ, Θεσσαλονίκη 2015, [470c].</p>
<p><a href="#_ftnref7" name="_ftn7">[7]</a> Ν. Νησιώτης, «Σχόλιον εις την θεολογικήν οντολογίαν του Γρηγορίου Ναζιανζηνού». Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου 2021 από <a href="http://www.apostoliki-diakonia.gr/gr_main/catehism/theologia_zoi/themata.asp?cat=patr&amp;contents=contents_trionierarxon.asp&amp;main=ierarxes&amp;file=1.4.5.htm" target="_blank" rel="noopener">http://www.apostoliki-diakonia.gr/gr_main/catehism/theologia_zoi/themata.asp?cat=patr&amp;contents=contents_trionierarxon.asp&amp;main=ierarxes&amp;file=1.4.5.htm</a></p>
<p><a href="#_ftnref8" name="_ftn8">[8]</a> Ό.π..</p>
<p><a href="#_ftnref9" name="_ftn9">[9]</a> Φιλήμων, <em>Περί της Ελληνικής Φιλικής Εταιρίας</em> , σελ 202-203.  Γούδας, <em>Βίοι Παράλληλοι </em>(τόμ. Α’), σελ. 55.  Κανδηλώρος, <em>Ιστορία</em> <em>Γρηγορίου Ε’</em>, σελ 122-123.  Παπαδόπουλος, «Η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως…», σελ 314.</p>
<p><a href="#_ftnref10" name="_ftn10">[10]</a> Φαίνεται ότι ο Υψηλάντης και ο Σωσιμάς είχαν προτείνει στον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε’ να του στείλουν χρήματα αλλά και ένα πλοίο με σκοπό την απομάκρυνσή του από την Κωνσταντινούπολη, βλ. Παππαδόπουλος &#8211; Αγγελόπουλος, <em>Τα κατά τον αοίδιμον (Α’)</em>, σελ. 368-372.   Γούδας, <em>Βίοι Παράλληλοι </em>(τόμ. Α’), σελ. 59-60.</p>
<p><a href="#_ftnref11" name="_ftn11">[11]</a> Σπηλιάδης, <em>Απομνημονεύματα</em> <em>(Α’)</em>, σελ. 100 (παραπομπή 1).</p>
<p><a href="#_ftnref12" name="_ftn12">[12]</a> Π. Τσελέκης, <em>Η Επανάσταση του 1821 και η συμβολή των Τεκτόνων</em>, Καλαμάτα 2020, σελ. 66. Αδημοσίευτη Διπλωματική Μεταπτυχιακή εργασία, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Καλαμάτα.</p>
<p><a href="#_ftnref13" name="_ftn13">[13]</a> Βλ. «Ιστορία του Ελληνικού Τεκτονισμού». Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου 2021 από <a href="https://www.grandlodge.gr/istoria-tou-ellinikou-tektonismou-w-53906.html" target="_blank" rel="noopener">https://www.grandlodge.gr/istoria-tou-ellinikou-tektonismou-w-53906.html</a></p>
<p><a href="#_ftnref14" name="_ftn14">[14]</a> Ό.π..</p>
<p><a href="#_ftnref15" name="_ftn15">[15]</a> Βλ. «Τεκτονισμός (Συμβολή στην επανάσταση του ΄21)». Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου 2021 από <a href="https://argolikivivliothiki.gr/2009/10/07/tectonism/" target="_blank" rel="noopener">https://argolikivivliothiki.gr/2009/10/07/tectonism/</a></p>
<p><a href="#_ftnref16" name="_ftn16">[16]</a> Ό.π..</p>
<p><a href="#_ftnref17" name="_ftn17">[17]</a> Εμμ. Ξάνθος, <em>Απομνημονεύματα περί της Φιλικής Εταιρίας</em>, εκ του τυπογραφείου Α. Γκαρμπολά, Αθήναι 1845, σελ. 3.</p>
<p><a href="#_ftnref18" name="_ftn18">[18]</a> Ό.π..</p>
<p><a href="#_ftnref19" name="_ftn19">[19]</a> Αλ. Υψηλάντης, «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος». Ανακτήθηκε 5 Μαρτίου 2021 από <a href="https://www.ypsilantio.gr/content/istorika-stoixeia/sylloges/diafora/42-laquo-maxoy-yper-pistews-kai-patridos-raquo" target="_blank" rel="noopener">https://www.ypsilantio.gr/content/istorika-stoixeia/sylloges/diafora/42-laquo-maxoy-yper-pistews-kai-patridos-raquo</a></p>
<p><a href="#_ftnref20" name="_ftn20">[20]</a> Ό.π..</p>
<p>The post <a href="https://masonpride.org/symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi/">Η συμβολή του Τεκτονισμού στην Εθνική Συνείδηση</a> appeared first on <a href="https://masonpride.org">MasonPride.org</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://masonpride.org/symvoli-tou-tektonismou-stin-ethniki-syneidisi/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
